دیابت

مدیر

دکتر یاسر تهمتنی

 

یاسر تهمتنی دوره کارشناسی خود را در دانشگاه شیراز ودر سال1381 به اتمام رسانید و پس از آن مدارک کارشناسی ارشد ودکترای خود را درسالهای 1384 و 1391 از دانشگاه تربیت معلم تهران (خوارزمی) اخذ نمود. او در سال 1387 به پژوهشگاه رویان پیوست و مشغول به کار بر روی موضوع رساله دکتری خود در زمینه تولید اندودرم از سلول های بنیادی جنینی انسانی گردید. زیست شناسی تکوینی اندودرم و پانکراس و مقوله تمایز سلولهای بنیادی پرتوان به سلول های درون ریز پانکراسی زمینه های تحقیقاتی مورد علاقه وی است.

 

پژوهشگر

آزاده مرادمند (کارشناسی ارشد)

دانشجو

دکتر انسیه حاجی زاده (دکتری تخصصی)

محسن بصیری (دکتری تخصصی)

محمد کاظمی (دکتری تخصصی)

آناهیتا سلطانیان (دکتری تخصصی)

کینوش خلوقی (دکتری تخصصی)

دکتر اعظم کوهکن (دکتری تخصصی)

مرجان نوری (کارشناسی ارشد)

بهار صابرزاده (پزشکی عمومی)

همکار پژوهشی

دکتر محمدعلی شکرگزار (انستیتو پاستور)

دکتر مهرداد بهمنش (دانشگاه تربیت مدرس)

 

کاهش فعالیت و یا از بین رفتن سلول های بتای موجود در جزایر پانکراسی منجر به دیابت نوع یک می گردد که یک بیماری جدی است و میلیون ها انسان را در سراسر جهان درگیر نموده است. علاوه بر تیمارهای رایج (مانند انسولین درمانی و غیره) امروزه در سطح جهانی رویکردهای متنوع مبتنی بر سلول برای درمان قطعی این بیماری مد نظر قرار گرفته است. برخی از این رویکردهای جهانی در زیر آمده است:

  • تمایز مستقیم سلول های بنیادی پرتوان به دودمان سلول های بتا
  • دگر تمایزی سلول های کاملا تمایز یافته به سلول های بتا در آزمایشگاه و بدن جاندار
  • تکثیر سلول های بتا در آزمایشگاه و در بدن جاندار
  • القا خاصیت ترمیم سلول های بتای پانکراس
  • پیوند جزایر پانکراسی

زیرگروه پژوهشی "سلول های بتای پانکراس" با توجه به نیاز جامعه درمانی کشور به آشنایی و ایجاد روش های نوین درمان دیابت، در دو حوزه مشخص زیر از سال 1385 مشغول به پژوهش است.

الف) رویکرد های مبتنی بر سلول برای درمان دیابت

  1. دستکاری مسیر های پیام رسانی (signaling pathways) مهم در تمایز، برای بهبود تمایز سلول های بنیادی پر توان انسانی به سلول های اندودرمی و نیز سلول های ترشح کننده انسولین توسط فاکتورهای رشد و کوچک مولکول ها در سیستم های کشت چسبیده و معلق
  2.  بهره گیری از رویکردهای مهندسی (مثل تثبیت فاکتورهای رشد) برای ارتقای تمایز سلول های چند توان به سمت سرنوشت اندودرمی و پانکراسی
  3. دگرتمایزی (transdiffrentiation) سلول های تمایز یافته از قبیل فیبروبلاست به سلول های ترشح کننده انسولین
  4.  بیان عوامل رونویسی (forced expression of TFs) مهم در تکوین پانکراس برای بهبود کارایی تمایز سلول های بنیادی جنینی به سلول های ترشح کننده انسولین
  5. تولید رده های سلول بنیادی جنینی ترنس ژن حاوی ژن های گزارشگر (reporter genes) به عنوان ابزارهایی کارامد در مطالعات تمایزی

ب) رویکرد های مبتنی بر جزایر پانکراسی برای درمان دیابت

برای آغاز تحقیقات در این زمینه ابتدا به راه اندازی تکنیک های زیر پرداختیم:

-          ارزیابی و مقایسه مدل های موشی دیابت القا شده با تزریق داخل وریدی و یا داخل پریتونئال استرپتوزوسین و آلوکسان در موش نرمال و یا دارای ضعف سیستم ایمنی

-          راه اندازی فرایند جداسازی جزایر پانکراسی موشی، نگارش دستورالعمل استاندارد و بهینه سازی کمی و کیفی جزایر جداسازی شده

-          راه اندازی تکنیک های جراحی پانکراس در موش آزمایشگاهی از جمله پیوند سلول به داخل پارانشیم پانکراس، ترانسداکشن ویروس از طریق مجرای پانکراسی، تزریق داخل قلبی فیکساتیو قبل از برداشت بافت پانکراس

-          راه اندازی تکنیک پیوند جزایر پانکراسی به محل های زیر کپسول کلیه و کیسه اومنتوم در موش نرمال و یا دارای ضعف سیستم ایمنی به دو روش پیوند جزایر آزاد و یا قرار گرفته در هیدروژل سه بعدی

-          جداسازی پانکراس از جنین 5/12 روزه و 5/17 روزه موش به منظور دستیابی به یک نمونه استاندارد در تحقیقات پانکراس

در حال حاضر در این بخش طرح های زیر در حال انجام است:

- پیوند همزمان جزیره های پانکراسی و سلول های بنیادی مزانشیمی تراریخته بیان کنندهVEGF به منظور تحریک فرایند رگزایی پس از پیوند جزایر (چراکه عدم رگزایی سریع در زمان پیوند یکی از موانع بر سر راه پیوند کارامد جزایر است.)

- تولید میکروکره های تولید کننده اکسیژن برای همراهی جزایر در هنگام پیوند (کمبود اکسیژن در مراحل اولیه پیوند یکی دیگر از موانع جدی بر سر راه پیوند کارامد جزایر است.)

کپسوله کردن جزایر پانکراسی با میکروکپسول هایی از جنس آلژینات به عنوان روشی برای ایمن نمودن جزایر در برابر دستگاه ایمنی پس از پیوند.

 جزایر پانکراسی جدا شده از موش آزمایشگاهی

 

همراه نمودن سلول های مزانشیمی مهندسی شده ای که قادرند فاکتور رشد VEGF را بیان نمایند با جزایر پانکراسی توانسته است تا حد زیادی گلوکز خون موش مدل دیابت را به سطح نرمال برگرداند (داده های منتشر نشده). A) میزان گلوکز خون در گروه های آزمایشی. B) درصد حیواناتی که به میزان قند خون نرمال برگشته اند. دایره سفید: گروه شم؛ مربع سفید: پیوند جزایر پانکراسی به تنهایی؛ دایره مشکی: پیوند جزایر پانکراسی به همراه سلولهای مزانشیمی معمولی؛ مربع مشکی: پیوند جزایر پانکراسی به همراه سلولهای مزانشیمی مهندسی شده ترشح کننده فاکتور رشد VEGF؛ خط مشکی: موش معمولی.

 معرفی یک پروتکل جدید برا ی تمایز مستقیم سلول های بنیادی جنینی انسانی به سلول های اندودرمی.رنگ آمیزی ایمونو فلوروسنس سلول های بنیادی جنینی انسانی تیمار شده با Rapa-A50. جمعیت سلولی  SOX17+  (سبز) و FOXA2+ (قرمز) را نشان می دهد که قابل مقایسه اند با سلول های در معرض قرار گرفته با W/A100-A100 (کنترل مثبت) و A100-A50 . هسته سلول ها با رنگ آمیزی با رنگ DAPI مشخص است ( رنگ آبی). این داده ها نشان می دهد که روش تمایزی ابداع شده برای تولید اندودرم از سلول های بنیادی جنینی انسانی به اندازه روش های معرفی شده پیشین کارا است.(Tahamtani, et al, Stem Cells  and Dev., 2013)

  

انتشارات